D

e Scheveningse vervreemdt van haar familie en verlaat als 58-jarige in 2020 plots het ouderlijk huis. Twee jaar later krijgt de familie Van der Zwan een brief van de overheid. Anja blijkt overleden, haar as is zelfs al uitgestrooid. En er is een testament: Anja laat alles na aan de echtgenoot van Chantal, zelfs het kapitale familiehuis ter waarde van 7 ton.

Is hier sprake van een echte vriendschap of manipulatie van een kwetsbaar persoon? Chantal en haar man zeggen het eerste, de familie het tweede.

Verslaggever Jorina Haspels (AD Haagsche Courant) maakte met Annet Röst een zesdelige podcastserie over dit dossier. Die is massaal beluisterd en ook bekroond. Maar de Vlaamse hoofdrolspelers stapten naar de Raad voor de Journalistiek, de onafhankelijke klachteninstantie waaraan het AD verbonden is en grote waarde hecht, omdat de inhoud eenzijdig en tendentieus zou zijn. Bovendien zouden een aantal feiten die in de podcast werden genoemd niet kloppen. De RvdJ verwierp die laatste conclusie. Er was niet gebleken dat de podcast ‘relevante onjuistheden van feitelijke aard’ bevat en ook de privacy van de hoofdrolspelers was ‘niet ontoelaatbaar aangetast’.

Maar de Raad vond dat de AD-productie in twee opzichten wel ‘eenzijdig en tendentieus’ kon worden genoemd. Waarom? Omdat aan deze podcastserie onterecht het label ‘true crime’ was gehangen, terwijl er geen sprake was van een waargebeurde misdaad of dat daarvoor een gegrond vermoeden bestaat. En: het wederhoor namens Chantal en haar echtgenoot kwam pas in aflevering 5 uitgebreid aan bod. Te laat, oordeelde de Raad. Dit hadden de luisteraars sneller na de aantijgingen van de familie Van der Zwan moeten horen. De klacht werd dus deels gegrond en deels ongegrond verklaard.

De hoofdredactie van AD Regio en verslaggever Jorina Haspels zijn in beroep gegaan, maar de Raad handhaafde zijn uitspraak. Je kunt eindeloos discussiëren over de wereldwijd gebruikte verzamelnaam ‘true crime’, dit was voor ons geen halszaak. Maar er is in deze zaak wel degelijk strafrechtelijk onderzoek geweest en beide partijen stonden in een civielrechtelijke zaak tegenover elkaar waarbij de Vlamingen werden beticht van frauduleus handelen. De rechter besloot overigens begin 2025 dat daar geen sprake van was en het testament werd gehandhaafd, omdat er onvoldoende bewijs was dat Anja uit Scheveningen zou zijn gemanipuleerd. 

Journalistiek was het tweede oordeel van de RvdJ, over het wederhoor en de timing ervan in de podcast, belangrijker. Volgens het AD moet een podcastserie als één geheel worden beschouwd, opgebouwd uit verschillende delen die bijvoorbeeld wekelijks worden gepubliceerd. In een geschreven verhaal staat het wederhoor ook vaak apart, in een kader of onderaan de volledige tekst, en niet meteen bij de beschuldiging of aantijging zelf. De meeste artikelen over rechtszaken zijn op die manier opgebouwd. ‘Het Habbo-mysterie’ was bovendien een deels aan de verslaggevers opgehangen zoektocht naar de waarheid, waarbij zij pas in een later stadium en na veel moeite konden praten met de Vlaamse hoofdrolspelers. Veel journalistieke producties in de audiovisuele wereld (tv, streaming, podcasts) zijn op die manier opgebouwd. 

De Raad voor de Journalistiek oordeelde echter anders en het AD blijft het daarmee oneens. Omdat, zoals verslaggever Jorina Haspels bij de behandeling van de zaak meldde, we bijna nooit zo veel en zo lang met beschuldigde mensen hadden gesproken als juist hier. Het uitgezonden wederhoor was ook ruim.

Wij zijn het niet eens met de uitspraak, maar leggen ons er uiteraard bij neer. In de hoop dat mede door deze zaak een discussie zal loskomen over journalistieke werkwijzen in verhalende journalistiek, zoals podcasts. Wanneer gebruik je ‘true crime’ en wanneer niet? En is een podcastserie één productie of zijn het afzonderlijke delen? Het heeft zeker niet ons enthousiasme weggenomen om mooie, nieuwe podcasts over aansprekende onderwerpen te blijven maken.